Quy Trình Sản Xuất Gốm Sứ Từ A Đến Z - Bí Quyết Của Nghệ Nhân

Đứng trước một chiếc bát đĩa gốm sứ tinh xảo hay một bình hoa Bát Tràng đẹp mắt, ít ai biết rằng đằng sau vẻ ngoài hoàn hảo đó là cả một quy trình sản xuất gốm sứ phức tạp với nhiều công đoạn tỉ mỉ. Từ khối đất sét thô sơ ban đầu cho đến sản phẩm hoàn thiện, mỗi bước đều đòi hỏi sự khéo léo, kinh nghiệm và tâm huyết của người nghệ nhân. Sản xuất gốm sứ không chỉ là nghề thủ công mà còn là nghệ thuật, nơi con người và tự nhiên gặp gỡ, nơi truyền thống và hiện đại hòa quyện.

Bước 1 - Lựa chọn và xử lý đất sét

Tất cả bắt đầu từ đất. Chất lượng của sản phẩm gốm sứ phụ thuộc rất nhiều vào nguồn nguyên liệu đầu vào - đất sét. Ở Bát Tràng, trước kia đất sét được khai thác ngay tại địa phương, có màu đỏ nâu đặc trưng, giàu khoáng chất và độ dẻo tốt. Tuy nhiên, sau nhiều thế kỷ khai thác, nguồn đất địa phương đã cạn kiệt, các cơ sở sản xuất gốm sứ hiện nay phải nhập đất từ các tỉnh khác hoặc từ Trung Quốc.

Chọn và xử lý đất trước khi tạo hình

Công đoạn xử lý đất rất quan trọng. Đất sét sau khi về xưởng sẽ được ngâm nước trong các bể lớn, khuấy đều để hòa tan hết các cục đất. Sau đó, hỗn hợp đất và nước được lọc qua rây để loại bỏ sỏi đá, rễ cây và các tạp chất khác. Bùn đất sau khi lọc được để lắng, nước trong sẽ được vớt bỏ, phần đất sệt còn lại được đưa vào máy ép để tách bớt nước. Quá trình này có thể mất vài ngày để đạt được độ ẩm và độ đồng nhất phù hợp. Đất càng được nuôi lâu, càng dễ tạo hình và sản phẩm sau khi nung càng bền chắc.

Bước 2 - Nhào trộn và tạo khối đất

Sau khi xử lý, đất cần được nhào kỹ để tạo độ đồng nhất và loại bỏ bọt khí. Trong quy trình sản xuất gốm sứ truyền thống, nghệ nhân dùng tay nhào đất trên mặt phẳng - công việc vất vả đòi hỏi sức lực. Hiện nay, hầu hết các xưởng đã sử dụng máy nhào đất, giúp tiết kiệm công sức và đảm bảo chất lượng đồng đều.

Việc loại bỏ bọt khí trong đất vô cùng quan trọng vì khi nung ở nhiệt độ cao, khí sẽ nở ra làm sản phẩm nứt vỡ hoặc tạo lỗ rỗng bên trong. Sau khi nhào, đất được chia thành từng khối nhỏ vừa tầm tay, sẵn sàng cho bước tạo hình. Độ ẩm của đất cũng cần được kiểm soát chặt chẽ - quá khô thì khó tạo hình, quá ướt thì sản phẩm dễ méo mó khi phơi.

Bước 3 - Tạo hình sản phẩm

Đây là bước thể hiện rõ nhất tay nghề của người thợ. Có nhiều phương pháp tạo hình trong sản xuất gốm sứ, tùy thuộc vào loại sản phẩm và số lượng cần làm. Kéo ván là kỹ thuật truyền thống và nghệ thuật - người thợ ngồi trước bàn xoay, đặt khối đất lên giữa, dùng hai tay ấn nhẹ trong khi bàn quay, từ từ kéo lên thành hình dáng mong muốn. Mỗi động tác phải chuẩn xác để đảm bảo độ hoàn thiện của cốt gốm sau khi tạo hình.

Tiện và tạo hình, khắc nổi hoạ tiết

Đối với sản xuất hàng loạt, phương pháp đổ khuôn được ưu tiên. Khuôn thạch cao hút nước từ đất sệt, tạo thành lớp đất dính vào thành khuôn. Phương pháp này cho phép tạo nhiều sản phẩm giống nhau trong thời gian ngắn. Với các sản phẩm nghệ thuật, nghệ nhân có thể nặn tay hoàn toàn theo ý tưởng riêng, mỗi tác phẩm là phiên bản duy nhất không thể sao chép.

Bước 4 - Phơi và sấy khô

Sau khi tạo hình xong, sản phẩm vẫn còn ẩm và rất mềm, dễ biến dạng. Bước phơi khô trong quy trình sản xuất gốm sứ tưởng chừng đơn giản nhưng lại rất quan trọng. Sản phẩm được đặt ở nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và gió mạnh. Nếu phơi quá nhanh, bên ngoài khô trước trong khi bên trong còn ẩm, sự co rút không đều sẽ tạo ra vết nứt.

Phơi sản phẩm trước khi nung

Thời gian phơi khô tùy thuộc vào kích thước và độ dày của sản phẩm, có thể từ vài giờ đến vài ngày. Những sản phẩm lớn, dày cần phơi lâu hơn. Một số xưởng hiện đại sử dụng lò sấy với nhiệt độ và độ ẩm được kiểm soát, rút ngắn thời gian và giảm tỷ lệ lỗi. Khi sản phẩm đã khô hoàn toàn, người ta gọi là đạt trạng thái "da cứng" - lúc này sản phẩm đủ cứng để cầm nắm nhưng vẫn còn một chút ẩm, là thời điểm thích hợp để cắt gọt, chạm khắc các chi tiết tinh xảo nếu cần. Sau đó, sản phẩm sẽ được để khô hoàn toàn trước khi chuyển sang bước tiếp theo.

Bước 5 - Vẽ họa tiết và trang trí

Đây là bước tạo nên linh hồn cho sản phẩm gốm sứ. Trước khi tráng men, nhiều sản phẩm được vẽ họa tiết trang trí. Ở Bát Tràng, kỹ thuật vẽ màu dưới men rất phổ biến - họa tiết được vẽ trực tiếp lên sản phẩm đã khô, sau đó mới tráng men và nung. Màu sắc phổ biến nhất là xanh coban, được tạo ra từ oxit coban. Nghệ nhân dùng bút lông hoặc cọ vẽ từng nét một, tạo nên những hình ảnh hoa lá, cảnh vật, chữ thư pháp.

Vẽ trang trí bát hương và lọ hoa

Công việc vẽ trong sản xuất gốm sứ đòi hỏi tay nghề cao và sự kiên nhẫn. Một chiếc lọ hoa gốm sứ với họa tiết phức tạp có thể mất cả ngày để hoàn thành. Bức tranh trên gốm chưa nung trông rất khác với sau khi nung - màu sắc sẽ thay đổi, trở nên sáng hơn, rõ nét hơn qua lớp men trong suốt. Ngoài vẽ, còn có kỹ thuật chạm khắc dùng dao nhỏ tạo các đường rãnh, hoa văn nổi trên bề mặt, hoặc kỹ thuật đắp nổi dán thêm các chi tiết bằng đất lên sản phẩm. Mỗi kỹ thuật tạo nên phong cách riêng, từ giản dị đến cầu kỳ, từ truyền thống đến hiện đại.

Bước 6 - Tráng men

Men là lớp thủy tinh mỏng phủ bên ngoài sản phẩm gốm sứ, có vai trò bảo vệ bề mặt, tạo màu sắc và độ bóng. Men được pha chế từ nhiều nguyên liệu theo công thức riêng. Mỗi công thức men cho ra màu sắc khác nhau - men trắng, men lam, men ngọc, men rạn. Nghệ nhân giữ công thức men như bí quyết gia truyền, không dễ dàng chia sẻ.

Nhúng men sản phẩm và lau nhẹ cho men phù đều

Có ba phương pháp tráng men phổ biến trong quy trình sản xuất gốm sứ: nhúng, phun và rưới. Nhúng là cách truyền thống - nhúng toàn bộ sản phẩm vào thùng men, vớt ra để men thừa chảy xuống. Phun men dùng súng phun, phù hợp với sản phẩm lớn hoặc cần lớp men mỏng đều. Rưới men thì dùng gáo múc men đổ đều lên bề mặt. Độ dày của lớp men ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả cuối cùng - quá mỏng thì không đủ bóng, quá dày thì men sẽ chảy khi nung, tạo vệt xấu. Sau khi tráng men, sản phẩm cần được để khô trước khi đưa vào lò nung.

Bước 7 - Nung sản phẩm

Đây là bước quyết định sự thành bại của cả quy trình làm gốm sứ và tất nhiên, Xưởng Gốm Lạc Hồng cũng không ngoại lệ. Nung là quá trình dùng nhiệt độ cao để biến đất sét mềm thành vật liệu cứng, bền. Nhiệt độ nung phụ thuộc vào loại sản phẩm - gốm nung ở khoảng 900-1100°C, sứ nung ở 1200-1400°C. Nhiệt độ càng cao, sản phẩm càng cứng, bền và không thấm nước.

Cho sản phẩm vào lò nung

Trong sản xuất gốm sứ chuyên nghiệp, sản phẩm thường được nung hai lần. Lần đầu gọi là nung phôi hay sơ nung sản phẩm chưa tráng men ở nhiệt độ khoảng 900°C. Sau lần nung này, sản phẩm đã cứng, dễ cầm nắm và xử lý. Sau đó tráng men và nung lần hai ở nhiệt độ cao hơn để làm chín men, tạo bề mặt bóng mịn. Một số xưởng chỉ nung một lần để tiết kiệm chi phí và thời gian, nhưng phương pháp nung hai lần cho chất lượng tốt hơn.

Trên đây là các bước trong quy trình sản xuất một sản phẩm gốm sứ. Hy vọng bài viết đã cung cấp những thông tin hữu ích đến quý khách hàng. Để được tư vấn và hỗ trợ đặt in quà tặng gốm sứ số lượng lớn theo yêu cầu, quý khách hàng hãy gọi ngay đến số hotline để được hỗ trợ.

Xem thêm: Xưởng Sản Xuất Ly Sứ In Logo Hà Nội – Nhận Đặt Số Lượng Lớn Giá Tốt